Bruto nationaal geluk: wat het betekent voor wie Bhutan bezoekt

Het begrip gaat terug op Jigme Singye Wangchuck, de vierde koning van Bhutan, die het in het begin van de jaren zeventig naar voren schoof. Hij stelde dat bruto nationaal geluk belangrijker is dan het bruto binnenlands product. Een economie die groeit, zegt op zichzelf weinig over hoe goed mensen leven.

De Bhutaanse overheid vertaalt het idee in vier pijlers: duurzame en rechtvaardige sociaaleconomische ontwikkeling, natuurbehoud, het behoud en de bevordering van cultuur, en goed bestuur. Daaronder liggen negen domeinen. Een deel daarvan verwacht je, zoals gezondheid, onderwijs en levensstandaard. Andere zijn ongewoner voor een overheidsbeleid: psychologisch welzijn, tijdsbesteding, de vitaliteit van gemeenschappen, culturele veerkracht en ecologische diversiteit.

Die lijst is interessant om in je achterhoofd te houden als je door het land reist. Tijd, gemeenschap en natuur zijn in Bhutan geen bijzaak naast de economie. Ze worden mee gemeten.

Het idee bleef niet binnen de grenzen. Op 19 juli 2011 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zonder stemming resolutie 65/309 aan, die landen oproept geluk mee te meten als een fundamenteel menselijk doel. Een jaar later riep resolutie 66/281 van 12 juli 2012 de twintigste maart uit tot Internationale Dag van het Geluk. De VN schrijft erbij dat het initiatief van Bhutan kwam.

Het Centre for Bhutan and GNH Studies bouwde een index op 33 indicatoren, verdeeld over de negen domeinen, die elk even zwaar wegen. Wie in minstens twee derde van die gewogen indicatoren voldoende scoort, geldt als gelukkig. Bij de enquête van 2022, met meer dan 11.000 deelnemers, kwam 48,1 procent van de mensen van vijftien jaar en ouder in die groep terecht. In 2010 was dat 40,9 procent.

Dat cijfer is eerlijker dan het etiket dat Bhutan vaak opgeplakt krijgt. Het land beweert niet dat het het gelukkigste ter wereld is. Het meet waar mensen tekortkomen, zodat het beleid weet waar het moet ingrijpen. Volgens het Oxford Poverty and Human Development Initiative, waar de gebruikte meetmethode ontwikkeld werd, dient de index precies daarvoor: prioriteiten bepalen en vooruitgang volgen naast het bbp.

Toerisme is een van de plekken waar het principe het duidelijkst zichtbaar wordt. Bhutan liet in 1974 voor het eerst buitenlandse bezoekers toe, en volgens de premier bij de heropening na de pandemie in september 2022 bestaat het beleid van high value, low volume sinds dat begin. Hij voegde er iets aan toe dat vaak verkeerd begrepen wordt: low volume betekent niet dat het aantal bezoekers beperkt wordt. Het gaat om de waarde van elk bezoek, voor de gast en voor het land. Een quotum is er niet: de reeks van de Wereldbank laat zien hoe snel het groeide, van 155.000 bezoekers in 2015 naar 316.000 in 2019, het drukste jaar tot dan toe.

Die waarde krijgt vorm in de Sustainable Development Fee, een bijdrage die elke bezoeker per nacht betaalt bij de visumaanvraag. De opbrengst gaat naar de staatskas. Artikel 14 van de grondwet schrijft voor dat alle belastingen en heffingen in één geconsolideerde rekening terechtkomen. Van daaruit gaat het geld volgens het Department of Tourism naar onder meer gratis gezondheidszorg, onderwijs en opleiding, de vorming van mensen in toerisme en horeca, infrastructuur, natuurbehoud, cultuurbehoud en lokale ondernemers. De dienst noemt ook scholen, drinkwatervoorzieningen, bos en wild, en de renovatie van historische dzongs.

Bij diezelfde heropening veranderde er nog iets. Wie Bhutan bezoekt, hoeft niet langer via een erkende reisorganisatie te gaan. Een visum kun je zelf online aanvragen.

Artikel 5 van de grondwet gaat over het milieu. Elke Bhutanees heet er een beheerder van de natuurlijke rijkdommen van het land, voor de huidige en de toekomstige generaties. Het derde lid legt vast dat minstens zestig procent van de totale oppervlakte voor altijd bebost moet blijven.

Dat is een ondergrens, geen streefcijfer. In werkelijkheid ligt de bosbedekking hoger: volgens de Wereldbank 71,4 procent in 2020. En meer dan de helft van het land is beschermd gebied. De werelddatabank van beschermde gebieden, die UNEP-WCMC en de IUCN samen bijhouden, komt uit op 51,6 procent, bijna twintigduizend van de bijna negenendertigduizend vierkante kilometer, verdeeld over drieëntwintig gebieden. Het Department of Tourism noemt de bijdrage van bezoekers ook een middel om die bosbedekking en de koolstofneutraliteit van het land in stand te houden.

Voor een reiziger vertaalt dat zich in een land waar bos de regel is en open grond de uitzondering. Dat is geen toeval van de geografie. Het is een keuze die in de hoogste wet staat.

Een erkende gids reist altijd met je mee. Dat staat zo in de regels van het Department of Tourism, en je hebt de gids ook nodig om dzongs en monumenten binnen te gaan. Trektochten gebeuren met een erkende reisorganisatie of gids. Zelf een auto huren om te rijden kan niet, dus reis je met een chauffeur.

Die gids is meer dan een verplichting. Het is de persoon die uitlegt wat je in een dzong ziet, en die de gesprekken met mensen onderweg vertaalt. In een land dat zijn beleid bouwt rond tijd, gemeenschap en natuur, is dat gesprek de manier om te begrijpen wat je ziet.

Er zijn geen kledingvoorschriften voor bezoekers. Voor religieuze plekken vraagt het Department of Tourism wel nette kleding die schouders tot knieën bedekt. Ons advies: kies minder plekken en neem per plek meer tijd, zodat de gesprekken met je gids de ruimte krijgen.