Conservancies in Namibië: als het wild van de gemeenschap is

Een conservancy is geen park met een hek errond. Het is een zelfbesturende organisatie van de mensen die in een gebied wonen, erkend door het ministerie van Milieu, Bosbouw en Toerisme. Elke conservancy heeft een eigen statuut en kiest een beheercomité. De bewoners blijven er wonen en hun vee houden.

Om erkend te blijven, moet een conservancy aan een reeks afspraken voldoen: een jaarlijkse algemene vergadering houden, inkomsten verdelen volgens een verdeelplan, rapporteren volgens een plan voor wildbeheer en gebruik, en jaarlijks financiële verslagen voorleggen. In 2023 werkten er 767 wildwachters in conservancies, en 54 conservancies hielden een jaarlijkse wildtelling. Vrouwen bekleden 35 procent van de plaatsen in de beheercomités en 47 procent van de functies van penningmeester of financieel verantwoordelijke, al is slechts 12 procent van de voorzitters een vrouw.

Het loopt niet altijd vlot. Het jaarverslag over 2023 beschrijft conservancies waar verkiezingen uitbleven, fondsen niet verantwoord werden of leden klacht indienden. Dat de problemen openlijk gerapporteerd worden, hoort ook bij het model.

De grootste bron is toerisme. Conservancies sluiten joint ventures met lodges: een privébedrijf bouwt en runt de lodge, de conservancy krijgt een vergoeding, en bewoners krijgen werk. In 2023 waren er 74 zulke overeenkomsten, met samen 934 voltijdse medewerkers. Toerisme leverde dat jaar ongeveer twee derde van alle inkomsten en voordelen van de conservancies op.

De tweede bron is jacht. Er waren 57 jachtconcessies, en de bewoners kregen in 2023 samen meer dan 90.000 kilo wildvlees. Daarnaast zijn er kleinere inkomsten uit ambachten en plantaardige producten. In het noordwesten verwerkt een trust van vijf conservancies bijvoorbeeld hars van inheemse planten tot etherische oliën. Samen zorgde gemeenschapsnatuurbeheer in 2023 voor 2340 banen, waarvan 1057 rechtstreeks bij conservancies.

Doro !nawas, in Kunene, toont hoe dat er in één gebied uitziet. De conservancy werd in 1999 erkend en telt ongeveer 1500 bewoners, overwegend Damara, die vooral van kleinvee leven. Er zijn vier toeristische zaken, waaronder een camping in eigen beheer. De nieuwste lodge, een joint venture met negen kamers, opende in juni 2021. Van de 34 medewerkers komt 60 procent uit de conservancy, en de lodge steunt onder meer de lonen van rhino rangers, waterpunten voor olifanten en een dorpstuin.

De pandemie maakte ook de zwakte zichtbaar. Toen het internationale toerisme wegviel, viel een groot deel van het inkomen mee weg. Sindsdien zoeken conservancies bewust naar meer verschillende bronnen van inkomsten.

Volgens het jaarverslag over 2023 zijn de wildaantallen sinds 1990 gestegen, al hebben droogtes in het noordwesten recent voor een terugval gezorgd. De olifantenpopulatie van Namibië groeide volgens luchttellingen van ongeveer 7600 in 1995 naar ongeveer 23.600 in 2016.

Voor de zwarte neushoorn is het verhaal opvallend. Namibië heeft de grootste vrij levende populatie zwarte neushoorns ter wereld. In 2023 werden in het land 69 neushoorns gestroopt, tegen 97 in 2022, maar geen enkele in een conservancy. Rhino rangers uit de gemeenschappen volgen de dieren op. In Doro !nawas betaalt een lodge mee aan hun lonen.

Bij de leeuwen ligt het moeilijker. Tussen november 2022 en januari 2023 voerde het ministerie de eerste systematische telling uit van de vrij levende leeuwen in het noordwesten, met lion rangers, de Namibian Lion Trust en de ngo IRDNC. Het kerngebied van ongeveer 40.000 vierkante kilometer omvat elf conservancies, waaronder Torra en Doro !nawas. De teams vonden 57 tot 60 volwassen leeuwen en 14 welpen.

Dat is minder dan bij eerdere schattingen. De oorzaak ligt vooral bij de prooidieren, waarvan het aantal na jaren droogte met 53 tot 85 procent daalde. Met minder prooi komen leeuwen vaker bij het vee, en conflicten met veehouders zijn de voornaamste doodsoorzaak van leeuwen in het gebied. Sommige groepen zochten zelfs voedsel aan de kust.

Leven met leeuwen, olifanten en luipaarden kost boeren vee en oogst. Sommige conservancies houden daarom een deel van hun inkomsten apart voor een eigen regeling die schade door wilde dieren vergoedt. Het model lost dat conflict niet op, maar het geeft de mensen die de kosten dragen ook een aandeel in de baten.

Wie in een lodge of kamp binnen een conservancy logeert, zit midden in dat model. Een deel van wat je verblijf opbrengt, gaat als vergoeding naar de conservancy, en vaak komt een groot deel van het personeel uit de streek. Je deelt het landschap met de mensen die het beheren. Vee en herders horen er net zo goed bij als het wild.

Vraag bij je verblijf gerust hoe de lodge met de conservancy verbonden is. Is het een joint venture, een zaak van de gemeenschap zelf, of een privélodge op een concessie? Het antwoord zegt veel over waar je bijdrage terechtkomt. En neem de tijd voor wat een conservancy anders maakt dan een park: een wandeling met iemand die het gebied kent, of een ochtend op zoek naar neushoorns met een onderneming die bezoekers daarvoor meeneemt, zoals er in Torra een bestaat.

Wie zo reist, ziet dat natuurbehoud in Namibië geen zaak is van een hek en een ticket. Het is een afspraak tussen mensen en dieren die op hetzelfde droge land moeten leven.